એપશહેર

અમદાવાદના પાડોશી જિલ્લામાં ભૂર્ગભ જળના સ્તરમાં ચિંતાજનક ઘટાડો

ભૂગર્ભ જળસ્તર નીચું જતાં ગુજરાત વોટર રિસોર્સિસ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશનને તાત્કાલિક ભૂગર્ભજળ સ્તર માપતા 2200 સાધનો અને આ જ સંખ્યામાં પાણીની ગુણવત્તાની ચકાસણી કરવા માટેની કિટ મગાવાની ફરજ પડી હતી.

TNN 23 Aug 2021, 10:23 am

હાઈલાઈટ્સ:

  • ઘટતા ભૂર્ગભ જળસ્તરના મામલે રાજ્યમાં મહેસાણા જિલ્લાની સ્થિતિ સૌથી વધુ ખરાબ.
  • 2004થી મહેસાણામાં ભૂર્ગભ જળનો અતિશય ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
  • અટલ ભૂ-જળ યોજના અંતર્ગત ભૂગર્ભજળ સ્તર માપતા સાધનો ખરીદવામાં આવશે.
હાઈલાઈટ ટેક્સ્ટ
I am Gujarat groundwater1
ફાઈલ તસવીર
અમદાવાદ: ઝડપથી ઘટી રહેલા ભૂર્ગભજળ સ્તરની વાત આવે ત્યારે મહેસાણા જિલ્લાની સ્થિતિ રાજ્યમાં સૌથી ખરાબ છે. અમદાવાદના પાડોશી જિલ્લા મહેસાણા આ પરિસ્થિતિ સામે ઝઝૂમી રહ્યું છે કારણકે ભૂર્ગભજળનો અતિશય વપરાશ થયો છે અને સ્તર કેટલું છે તેની તપાસ પણ નહોતી કરવામાં આવતી.
આ પરિસ્થિતિને કારણે ગુજરાત વોટર રિસોર્સિસ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (GWRDC)ને તાત્કાલિક ભૂગર્ભજળ સ્તર માપતા 2200 સાધનો અને આ જ સંખ્યામાં પાણીની ગુણવત્તાની ચકાસણી કરવા માટેની કિટ મગાવાની ફરજ પડી હતી. પાણીમાં ફ્લોરાઈડ અને આર્સેનિકનું પ્રમાણ જાણવા માટે ટેસ્ટિંગ કિટ મગાવાઈ છે.

મેઘરાજા રિસાયા? અમદાવાદમાં 61% વરસાદની ઘટ, સારા વરસાદની જોવાઈ રહી છે રાહ

આગ લાગે ત્યારે કૂવો ખોદવો આ કહેવત અહીં તદ્દન સાચી પડે છે. તાજેતરમાં જ ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટીટ્યૂટ ઓફ રિમોટ સેન્સિંગ (દહેરાદૂન સ્થિત) અને ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ રિમોટ સેન્સિંગ અને GIS તેમજ યુનિવર્સિટી ઓફ જમ્મુ દ્વારા સ્ટડી હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. 6 ફેબ્રુઆરીએ પબ્લિશ થયેલા આ સ્ટડીએ નિરાશા પેદા કરતું ચિત્ર રજૂ કર્યું છે. સ્ટડી પ્રમાણે, 2004થી મહેસાણા જિલ્લાના આઠ તાલુકા દ્વારા 151.17% ભૂગર્ભજળ કાઢી લેવામાં આવ્યું છે, જેના કારણે આજે મહેસાણાની આ સ્થિતિ થઈ છે. આ સ્ટડી બાદ જ GWRDCએ તાત્કાલિક સાધનો વસાવા માટે દોટ મૂકી હતી.

ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં ભૂર્ગભજળ કાઢવામાં આવી રહ્યું છે તેની ચેતવણી દેશમાં સૌપ્રથમ ત્રણ દશકા પહેલા આપવામાં આવી હતી. મહેસાણા, સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાના વિસ્તાર અને કચ્છમાં ચેતવણીરૂપ સિગ્નલ આપવામાં આવ્યા હતા. ઉપરાંત તમિલનાડુના કોઈમ્બતુર, કર્ણાટકના કોલર, રાજસ્થાનના જયપુર, હરિયાણા અને પંજાબના ચંડીગઢ અને મધ્યપ્રદેશના દેવાસમાં પણ ભૂર્ગભજળ સ્તર અંગેની ચેતવણી અપાઈ હતી.

GWRDCના સિનિયર અધિકારીએ કહ્યું, "ડિસેમ્બર 2019માં કેંદ્ર સરકાર દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવેલી અટલ ભૂ જળ યોજના અંતર્ગત ભૂર્ગભ જળસ્તર માપવાના સાધનો પ્રાપ્ત થશે. લાંબા સમય સુધી ચાલેલી કોરોના મહામારીના કારણે પ્રોજેક્ટ વિલંબિત થયો છે. આખા જિલ્લામાં રેઈન ગેજ નાખવાના છે જેથી વરસાદ અને ભૂર્ગભજળનો કેટલો સંગ્રહ થયો તેની જાણકારી મળી શકે." ઉલ્લેખનીય છે કે, ભૂર્ગભજળ સંગ્રહ 2003 અને 2007 દરમિયાન બદલાયો હતો. 2003માં પ્રતિવર્ષ ભૂર્ગભજળ સંગ્રહ પ્રતિ વર્ષ 60 mm હતો જે 2007માં 72 mm પ્રતિવર્ષ થયો હતો.

આફ્રિકામાં પ્રતિબંધો હળવા થતાં કુદરતના ખોળે ફરી શરૂ થયા લગ્નો, પ્રાણીઓ પણ બને છે સાક્ષી

"મહેસાણામાં સંગ્રહ કરેલા ભૂર્ગભજળનું સ્તર ઘટવાનું વહેલું શરૂ થયું તેનું કારણ રોકડિયો પાક છે, જેને ખૂબ પાણીની જરૂર પડે છે. જીરા, ઈસબગુલ અને ઘઉં જેવા રોકડિયા પાક માટે પાણીની તંગી સર્જાવાની શરૂ થઈ હતી", તેમ અધિકારીએ ઉમેર્યું.

વિજાપુર અને માણસા વચ્ચેના 24 ગામડાં વચ્ચે માત્ર 1200 ફૂટ જેટલું ભૂર્ગભજળ ઉપલબ્ધ છે. અગાઉ આ આંકડો 600 ફૂટ હતો. પાણીની તંગીના કારણે ખેડૂતોને ખેતી છોડવાની ફરજ પડી અને શોધવા છતાં નોકરી મળી નહીં. પાકના પોષણક્ષમ ભાવ ખેડૂતોને મળ્યા નહીં જેના કારણે તેમણે સરકાર સામે આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો છે.

વર્લ્ડ બેંક દ્વારા અટલ ભૂ જળ યોજનાને ફન્ડિંગ પૂરું પાડવામાં આવે છે. આ પ્રોજેક્ટનું લક્ષ્ય લોકભાગીદારી થકી ભૂર્ગભજળનું મેનેજમેન્ટ કરવાનું અને ટકાઉ રિસોર્સ મેનેજમેન્ટ માટે સમુદાયના વર્તન-વપરાશમાં ફેરફાર લાવવાનું છે. આ યોજના માટે ગુજરાત, હરિયાણા, કર્ણાટક, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન અને ઉત્તરપ્રદેશ એમ કુલ સાત રાજ્યોની પસંદગી કરવામાં આવી છે. આ રાજ્યોના 78 જિલ્લાઓની 8,350 ગ્રામ પંયાચતનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

Read Next Story