એપશહેર

અફઘાનિસ્તાનમાંથી અમેરિકાની વિદાય થતા જ તાલિબાન સાથે મુલાકાત, શું છે ભારતનો પ્લાન?

ભારત અને તાલિબાનની વચ્ચે પહેલી ઔપચારિક વાતચીત કેમ મહત્વની છે, તે તેના ટાઈમિંગ પરથી સમજી શકાય છે. એ સંયોગ ન હોઈ શકે કે મુલાકાત એ જ દિવસે થઈ જ્યારે અફઘાનિસ્તાનમાંથી અમેરિકાએ વિદાય લેવાની હતી.

I am Gujarat 31 Aug 2021, 11:30 pm

હાઈલાઈટ્સ:

  • કતરમાં ભારતના રાજદૂત અને તાલિબાનના ટોચના નેતૃત્વમાંથી એક નેતા સાથે મુલાકાત થઈ.
  • અમેરિકાએ અફઘાનિસ્તાન છોડ્યું તેના થોડા કલાકો પછી જ આ મુલાકાત થઈ.
  • ભારતની તાલિબાન સાથે આ મુલાકાત ઘણી રીતે મહત્વની છે.
હાઈલાઈટ ટેક્સ્ટ
I am Gujarat India and Taliban meeting
નવી દિલ્હી: કતરમાં મંગળવારે ભારતના રાજદૂત દીપક મિત્તલની તાલિબાનના ટોચના નેતાઓમાં સામેલ શેર મુહમ્મદ અબ્બાસ સ્ટેનકઝઈ સાથે મુલાકાત થઈ. મુલાકાત ભારતીય એમ્બેસીમાં તાલિબાનના આગ્રહ પર થઈ. વિદેશ મંત્રાલય મુજબ, રાજદૂત મિત્તલે તાલિબાનને સ્પષ્ટ કહ્યું કે, અફઘાનિસ્તાનની જમીનનો ઉપયોગ કોઈપણ રીતે ભારત વિરોધી અને આતંકવાદી ગતિવિધિઓ માટે ન થાય. વાતચીતનું ફોકસ અફઘાનિસ્તાનમાં ફસાયેલા ભારતીયોની સુરક્ષા અને તેઓ જલદીમાં જલદી વતન પાછા આવે તેના પર હતો. તે ઉપરાંત ભારતે તાલિબાનના નેતાએ એમ પણ કહ્યું કે, જે અફઘાન નાગરિકો ભારત આવવા ઈચ્છે છે, ખાસ કરીને લઘુમતીઓ, તેમને આવવા દેવામાં આવે તાલિબાન નેતાએ રાજદૂતને એ વિશ્વાસ અપાવ્યો કે, આ મુદ્દા પર સકારાત્મક પગલાં ઉઠાવાશે.
ટાઈમિંગ ઘણું મહત્વનું
ભારત અને તાલિબાનની વચ્ચે પહેલી ઔપચારિક વાતચીતનો અર્થ શું છે, તેને ટાઈમિંગ પરથી સમજી શકાય છે. એ સંયોગ ન હોઈ શકે કે, મુલાકાત એ જ દિવસે થઈ, જે દિવસે અફઘાનિસતાનમાંથી અમેરિકા વિદાય લેવાનું હતું. જોકે, અમેરિકાના સૈનિક એક દિવસ પહેલા સોમવારે જ અફઘાનિસ્તાન છોડી ગયા. કાબુલ એરપોર્ટને અમેરિકા જ સંચાલિત કરી રહ્યું હતું. અફઘાનિસ્તાનમાં ફસાયેલા ભારતીયોના રેસ્ક્યૂની દ્રષ્ટિએ એ વાત ભારતના પક્ષમાં હતી અને નવી દિલ્હીએ ત્યાંથી 'ઓપરેશન દેવી શક્તિ' અંતર્ગત હજારો લોકોને રેસ્ક્યૂ પણ કર્યા. ત્યાં, હજુ પણ ઘણા ભારતીયો ઉપરાંત અફઘાન હિંદુ અને શીખ ફસાયેલા છે. હવે, અમેરિકાની વિદાય પછી કાબુલ એરપોર્ટ પર માત્ર અને માત્ર તાલિબાનની જ મરજી ચાલશે. તેણે સંચાલન પણ પોતાના હાથમાં લઈ લીધું છે. એવામાં ભારતીય રાજદૂત અને તાલિબાન નેતાની મુલાકાત 'ઓપરેશન દેવી શક્તિ'ને સફળતાથી તેના અંજામ સુધી પહોંચાડવાની કવાયત દેખાઈ રહી છે.
પહેલી વખત તાલિબાન સાથે ભારતે કરી ઔપચારિક મુલાકાત, આતંકવાદ મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરી
'તાલિબાનમાં ભારતના હમદર્દ'ની પહેલ
દોહામાં તાલિબાનના પ્રતિનિધિ સાથે ભારતીય રાજદૂતની મુલાકાતમાં અન્ય એક વાત ઘણી મહત્વની છે. મુલાકાત તાલિબાનની ભલામણ પર થઈ અને જે તાલિબાન નેતા સાથે વાતચીત થઈ, તેમનું તાજેતરનું નિવેદન તેમને 'ભારતના હમદર્દ'ની છબિ આપે છે. શેર મુહમ્મદ અબ્બાસ સ્ટેનકઝઈની ગણતરી તાલિબાનના ટોચના નેતાઓમાં થાય છે. તે ઈન્ડિયન મિલેટ્રી એકેડમી (આઈએમએ)માં આર્મીની ટ્રેનિંગ લઈ ચૂક્યા છે. સ્ટેનકઝઈ સતત ભારત સાથે સારા સંબંધોની વકીલાત કરી ચૂક્યા છે. તાજેતરમાં જ તેમણે કહ્યું કે, તાલિબાન ભારતની સાથે અફઘાનિસ્તાનના રાજકીય, આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક સંબંધોને જાળવી રાખવા માંગે છે. હવે, સ્ટેનકઝઈની પહેલ પર ભારતે તેમની સાથે વાતચીત કરી છે.

શું તાલિબાનને માન્યતા આપશે ભારત?
ગત વખથે 1996માં જ્યારે તાલિબાન તાકાતના દમ પર અફઘાનિસ્તાનની સત્તા પર આવ્યું હતું, ત્યારે ભારતે તેને માન્યતા નહોંતી આપી. હવે, કતરમાં ભારતીય રાજદૂતની તાલિબાનના નેતા સાથે વાતચીત ક્યાંક એ વાત તરફ તો ઈશારો નથી કે ભારત હવે ભવિષ્યમાં ખચકાટ વિના તાલિબાન સાથે વાતચીત કરશે? ક્યાંક, તે તાલિબાનને માન્યતા આપવાની દિશામાં પહેલું પગલું તો નથી? 'ભારત સાથે દોસ્તીની તરફેણ કરનારા' તાલિબાનના નેતા સ્ટેનકઝઈ પણ એ જ મિશન પર લાગે છે કે નવી દિલ્હી અફઘાનિસ્તાનની તાલિબાન સરકારને માન્યતા આપી દે અને ત્યાં પોતાની દૂતાવાસો, કોન્સુલેટ્સને ફરીથી ખોલે. પરંતુ, ભારત આ પ્રકારના નિર્ણયને લેવામાં કોઈ ઉતાવળ કરવાના મૂડમાં નથી. ભારત હજુ થોભો અને રાહ જુઓની નીતિ પર ચાલી રહ્યું છે. અફઘાનિસ્તાન સંકટ પર બોલાવાયેલી સર્વપક્ષીય બેઠકમં પણ સરકારે એવું જ કહ્યું હતું.
અફઘાનિસ્તાનમાં 20 વર્ષ ચાલેલી લડાઈમાં તાલિબાન કે અમેરિકા નહીં કોઈ ત્રીજું જ બન્યું વિજેતા!
ભારતને સતાવી રહ્યો છે અફઘાનિસ્તાનમાં પોતાના હિતોની ચિંતા
ભારત ગત બે દાયકાથી અફઘાનિસ્તાનના પુનઃનિર્માણમાં દિલ ખોલીને લાગેલું હતું. અફઘાન સંસદ ભવ, સલમા બંદ, 218 કિમી લાંબો જરાંજ-દેલારામ હાઈવે, અફઘાનિસ્તાનની સૌથી મોટી બાળકોની હોસ્પિટલ ઈંદિરા ગાંધઈ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ચાઈલ્ડ હેલ્થ... આ બધું માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ નહીં, પરંતુ ભારત તરફથી એક દોસ્તને અપાયેલી ગિફ્ટ્સ પણ છે. તે ઉપરાંત પણ ભારત ઘણા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલું રહ્યું. અફઘાનિસ્તાન પર તાલિબાનના કબજા પછી આ ધરોહરોનું ભવિષ્ય સવાલોના ઘેરામાં છે. તે ઉપરાંત એ વાતની આશંકા પણ વધી ગઈ છે કે, તાલિબાન રાજમાં પાકિસ્તાનના આતંકવાદી સંગઠન હવે અફઘાનિસ્તાનમાં કેમ્પ ખોલીને વિસ્તાર કરશે. એ આશંકા એટલા માટે વધી રહી છે કે, તાલિબાન પર પાકિસ્તાનનો ઘણો પ્રભાવ છે અને આઈએસઆઈ આ પ્રભાવનો ઉપયોગ નિશ્ચિત રીતે ભારત વિરોધી ગતિવિધિઓ માટે કરશે. આ રીતે તાલિબાન રાજમાં અફઘાનિસ્તાન ભારત વિરોધી ગતિવિધિઓનું કેન્દ્ર બની શકે છે. તેનાથી જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આતંકવાદી ગતિવિધિઓ પણ વધી શકે છે. ભારત અફઘાનિસ્તાનમાં પોતાના હિતોની સુરક્ષા માટે ચિંતિત છે. જોકે, તાલિબાન ઘણી વખત નિવેદન આપીને ભારતને આશ્વસ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરી ચૂક્યું છે કે, તે પોતાની જમીનનો ઉપયોગ કોઈ અન્ય દેશ વિરોધ થનારી ગતિવિધિઓ માટે નહીં થવા દે.

ભારતની મૂઝવણભારતની સામે મોટી મૂઝવણ એ છે કે, તાલિબાનને માન્યતા આપે કે નહીં. તાલિબાન આ વખતે પોતાને ઉદાર બતાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. 1996થી અલગ આ વખતે તે કોઈ હિંસા કર્યા વિના અફઘાનિસ્તાનની સત્તા પર બેસી ગયું છે, કેમકે અફઘાન સેનાએ કોઈ પ્રતિકાર જ ન કર્યો. અફઘાનિસ્તાનમાં ભારતના હિતોના રક્ષણની દ્રષ્ટિએ તાલિબાનને માન્યતા આપવી ખોટનો સોદો નથી લાગી રહ્યો. પાકિસ્તાન અને ચીન જેવા ભારતના પાડોશી અફઘાનિસ્તાન સંકટનો ફાયદો ઉઠાવવામાં લાગેલા છે અને તાલિબાન સાથે તેમની નિકટતા જગજાહેર છે. કાબુલમાં તાલિબાન હવે ખરાબ સપનું નહીં, પરંતુ હકીકત છે, એટલે અફઘાનિસ્તાનમાં ભારતીય હિતોના રક્ષણ માટે એક વિકલ્પ એ પણ છે કે, નવી દિલ્હી તાલિબાનને માન્યતા આપે. સરકાર તેના પર ગંભીરતાથી વિચાર પણ કરી રહી હશે. પરંતુ, એ એટલું સરળ નથી. તાલિબાનને માન્યતા આપવાનો અર્થ છે એક એવા આતંકવાદી જૂથને માન્યતા આપવી, જેનો ભૂતકાળ ઘણો કુખ્યાત રહ્યો છે. જેનો ઈતિહાસ જ મહિલાઓ, લઘુમતીઓ પર અત્યાચારનો અને લોહીયાળ રહ્યો છે.

Read Next Story