એપશહેર

OBC વોટબેંક, અનામત અને જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી: ભાજપ માટે બનશે મોટો પડકાર?

બિહારના કાસ્ટ સર્વેમાં રાજ્યની ૬૩ ટકા વસ્તી ઓબીસી હોવાનું બહાર આવ્યું, રાહુલે પણ કરી 'જેટલી વસ્તી તેટલા હક્ક'ની વાત, લોકસભા ચૂંટણી નજીકમાં છે ત્યારે ભાજપ પણ આ મુદ્દાથી ક્યાં સુધી દૂર રહી શકશે?

Authored byનવરંગ સેન | I am Gujarat 3 Oct 2023, 2:54 pm
અમદાવાદ: આપણા દેશમાં કોઈપણ રાજકીય પક્ષ માટે ચૂંટણીમાં વોટ મેળવવાનો સૌથી મોટો આધાર જ્ઞાતિ આધારિત રાજકારણ છે, પક્ષ કોઈપણ હોય પરંતુ વાત જ્યારે ટિકિટની વહેંચણીની આવે ત્યારે જ્ઞાતિ એક એવું પરિબણ છે કે જેને કોઈપણ રાજકીય પક્ષ નજરઅંદાજ કરવાની હિંમત નથી કરતો. હાલ દેશમાં દલિતોને ૧૫ ટકા, આદિવાસીઓને ૭.૫ ટકા, ઓબીસીને ૨૭ ટકા જ્યારે EWSને ૧૦ ટકા અનામત મળે છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે, જે-તે વર્ગને હાલ અનામત આપવામાં આવી છે તે આ ચોક્કસ વર્ગની કુલ વસ્તીના પ્રમાણમાં યોગ્ય છે કે નહીં? આ જ સવાલ ઉઠાવીને હવે વિપક્ષો જ્ઞાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીની ડિમાન્ડ કરી રહ્યા છે અને તેના આધારે પ્રવર્તમાન અનામત વ્યવસ્થામાં પણ ફેરફાર કરવાની પણ વાતો થઈ રહી છે. હાલની કેન્દ્ર સરકાર જ્ઞાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીની વિરૂદ્ધમાં છે, પરંતુ અમુક રાજ્યો ખાસ કરીને જ્યાં ભાજપની સરકાર નથી તેવા રાજ્યો તેની તરફેણમાં છે અને બિહાર જેવા રાજ્યએ તો કાસ્ટ સર્વેના નામે આ આંકડા જાહેર કરી પણ દીધા છે.
I am Gujarat PM Modi
2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને રેકોર્ડ પ્રમાણમાં ઓબીસી વોટ્સ મળ્યા હતા (તસવીર: PM મોદીના ફેસબુક પેજ પરથી સાભાર)


એક તરફ કોરોનાને કારણે ૨૦૨૧માં થનારી વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા હજુય શરૂ નથી થઈ શકી, તેવામાં લોકસભાની ચૂંટણી નજીક આવી રહી છે તેવા સમયે બિહારની સરકારે ગાંધી જયંતિના દિવસે જ કાસ્ટ સર્વેના આંકડા જાહેર કરી દીધા છે. જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીનો મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ હોવાથી બિહારે કાયદાકીય છટકબારી અપનાવતા કાસ્ટ સર્વેના નામે પહેલીવાર રાજ્યમાં કઈ જ્ઞાતિના લોકોની કેટલી વસ્તી છે તેના આંકડા જાહેર કર્યા છે. જોકે, આ મુદ્દાને આગળ ધરીને કોંગ્રેસ સહિતના પક્ષોએ દેશભરમાં જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી કરાવવાની માગ વધુ ઉગ્ર બનાવી છે. બિહારના કાસ્ટ સર્વેના જે આંકડા બહાર આવ્યા છે તે અનુસાર રાજ્યની ૧૩ કરોડ ૭ લાખની વસ્તીના ૮૫ ટકા લોકો ઓબીસી, ઈબીસી, દલિત તેમજ આદિવાસી સમુદાયના છે, તેમાંય ઓબીસીનું પ્રમાણ તો ૬૩ ટકા જેટલું ઉંચું નોંધાયું છે. એટલું જ નહીં, રાજ્યમાં બિનઅનામત કેટેગરીમાં આવતા તેમજ ભાજપની વોટબેંક ગણાતા હિંદુ સમુદાયનું પ્રમાણ માત્ર ૧૦.૬ ટકા નોંધાયું છે જેમાં બ્રાહ્મણ, રાજપુત, ભૂમિહાર અને કાયસ્થ જેવી જ્ઞાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.



બિહારના કાસ્ટ સર્વેના આંકડા બહાર આવ્યા બાદ હવે કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધીએ આખા દેશમાં જ્ઞાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીની માગ કરી છે, રાહુલે ‘જેટલી વસ્તી તેટલો હક્ક’ જેવું સ્લોગન આપીને અનામતમાં રહેલી ૫૦ ટકાની મર્યાદાને હટાવવાની પણ વાત કરી છે. તેમની એવી પણ દલીલ છે કે કેન્દ્ર સરકારમાં ફરજ બજાવતા ૯૦ સચિવોમાંથી માત્ર ૩ ઓબીસી છે, જે દેશના કુલ બજેટના માત્ર પાંચ ટકા હિસ્સાનું સંચાલન કરે છે. જેથી, દેશમાં કઈ જ્ઞાતિની કેટલી વસ્તી છે તે જાણવું ખૂબ જ જરૂરી છે. જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીની માગ દિવસેને દિવસે મજબૂત બની રહી છે ત્યારે હવે સવાલ એ પણ છે કે આ મુદ્દો આગામી લોકસભા ચૂંટણીમાં કેટલો મહત્વનો બની શકે તેમ છે? તેમાંય હવે કોંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષો ઓબીસી વોટબેંક પર મોટો મદાર રાખી રહ્યા છે, અને જનસંખ્યામાં ઓબીસીનું પ્રમાણ ખૂબ જ બહોળું હોવાનું બહાર આવ્યું છે ત્યારે આ મુદ્દો અવગણવો કોઈપણ રાજકીય પક્ષને પોસાય તેમ નથી.

ભાજપની જ વાત કરીએ તો, CSDSના એક રિપોર્ટ પ્રમાણે ભાજપને મળતા ઓબીસી વર્ગના મતોનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે. ૧૯૯૬ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને ઓબીસીના ૧૯ ટકા મત મળ્યા હતા, જ્યારે ૨૦૧૪માં આ પ્રમાણ વધીને ૩૪ ટકા અને ૨૦૧૯માં તો ૪૪ ટકા પર પહોંચી ગયું હતું. એક તરફ ભાજપને મળતા ઓબીસીના મતો વધી રહ્યા છે ત્યારે કોંગ્રેસને તેમાં નુક્સાન થઈ રહ્યું છે, જેમકે ૧૯૯૬માં કોંગ્રેસને ઓબીસીના ૨૫ ટકા વોટ મળ્યા હતા, પરંતુ ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણીમાં આ પ્રમાણ ઘટીને ૧૫ ટકા પર આવી ગયું હતું. ઓબીસીના મત કોગ્રેસની સાથે સ્થાનિક રાજકીય પક્ષોને પણ ગુમાવવા પડ્યા છે, અને આ બધાય મત દેખીતી રીતે ભાજપને જ ડાયવર્ટ થયા છે. માત્ર ઓબીસી જ નહીં, ભાજપને મળતા સવર્ણોના મત પણ સતત વધી રહ્યા છે. CSDSના રિપોર્ટ અનુસાર, ૧૯૯૬ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને સવર્ણોના ૩૫ ટકા વોટ મળ્યા હતા અને ૨૦૧૯માં આ આંકડો ૬૧ ટકાને આંબી ગયો હતો, જ્યારે કોંગ્રેસને મળતા સવર્ણોના મતો ૧૯૯૬થી ૨૦૧૯ના ગાળામાં અડધોઅડધ ઘટીને માત્ર ૧૨ ટકા પર આવી ગયા હતા. સ્વાભાવિક છે કે જો દેશમાં જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી થાય અને ઓબીસીની સંખ્યાનું પ્રમાણ સત્તાવાર રીતે બહાર આવે તો હાલની અનામત વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરવાનો મુદ્દો પણ જબરજસ્ત ઉછળે અને તેમાં ફેરફાર કરવાનો વારો આવે તો ભાજપને પોતાના વફાદાર મનાતા સવર્ણોના મતમાં ગાબડું પડવાનો પણ ડર રહે.

એક તરફ દેશની જનસંખ્યામાં સૌથી વિશાળ વસ્તી ધરાવતા ઓબીસી મતદારોને આકર્ષવા માટે કોંગ્રેસ સહિતના પક્ષો જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીની માગ કરીને ભાજપ માટે પડકાર ઉભો કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ આ આંકડા જાહેર થયા તે જ દિવસે પીએમ મોદીએ મધ્ય પ્રદેશના ગ્વાલિયરમાં એક ચૂંટણી રેલી સંબોધતા વિપક્ષો પર સમાજને જાતિના આધાર પર વિભાજિત કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. પીએમે ત્યાં સુધી કહ્યું હતું કે એક સમયે જાતિ અને ધર્મના આધાર પર સમાજને વિભાજિત કરનારા વિપક્ષોએ ગરીબોની લાગણીઓ સાથે રમત રમી હતી, અને આજેય તેઓ આ જ પાપ દોહરાવી રહ્યા છે. જે લોકો પહેલા ભ્રષ્ટાચારમાં ડૂબેલા હતા તે લોકો આજે વધુ ભ્રષ્ટાચારી બન્યા છે. પીએમે વિપક્ષો પર પરિવારવાદનો પણ આરોપ મૂકતા કહ્યું હતું કે એક જ પરિવારની ભક્તિ કરતાં વિપક્ષો આજે પણ એ જ રસ્તે આગળ વધી રહ્યા છે. કોંગ્રેસનું નામ લીધા વિના જે લોકો પાસે વિકાસનો કોઈ રોડમેપ જ નથી તે લોકો તેને આગળ પણ નહીં વધારી શકે.

આઝાદ ભારતમાં ૧૯૫૧થી ૨૦૧૧ સુધી થયેલી વસ્તી ગણતરીમાં માત્ર દલિત અને આદિવાસી સમુદાયની વસ્તીના આંકડા જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે અન્ય જ્ઞાતિની વસ્તી કેટલી છે તેના કોઈ આંકડા જાહેર નહોતા થતાં. જોકે, અંગ્રેજોના શાસનમાં ૧૯૩૧ સુધી જે વસ્તી ગણતરી થઈ તેમાં દરેક જ્ઞાતિની જનસંખ્યાના આંકડા પણ જાહેર થતા હતા. દેશમાં ઓબીસીને અનામત આપવા માટે નિમાયેલા મંડલ કમિશને આ સમુદાયની વસ્તી ૫૨ ટકા હોવાનો અંદાજ વ્યક્ત કર્યો હતો, આ સિવાય નેશનલ સેમ્પલ સર્વેના ડેટાના આધારે પણ તેની ચોક્કસ સંખ્યાના કેટલાક અંદાજ રજૂ કરાયા હતા. આ સિવાય રાજકીય પક્ષો પણ કઈ વિધાનસભા અથવા લોકસભા બેઠક પર કઈ જ્ઞાતિના ઉમેદવારને ટિકિટ આપવી તે નક્કી કરતા પહેલા તે બેઠક પર કઈ જ્ઞાતિના લોકોની કેટલી વસ્તી છે તે જાણવા માટે પોતાની રીતે સર્વે કરાવતી હોય છે, પરંતુ તેના આંકડા ક્યારેય જાહેર નથી કરાતા.
લેખક વિશે
નવરંગ સેન
નવરંગ સેન 2013થી ટાઈમ્સ ગ્રુપ સાથે સંકળાયેલા છે. ડિજિટલ જર્નાલિઝમમાં 14 વર્ષનો અનુભવ ધરાવતા નવરંગ સેને અગાઉ દિવ્ય ભાસ્કર તેમજ GSTVમાં કામ કર્યું છે. અર્થકારણ, રાજકારણ તેમજ ટેક્નોલોજી અને ઓટોમોબાઈલ તેમના રસના વિષય છે.... વધુ વાંચો

Read Next Story