એપશહેર

World Blood Donor Day: કોરોના રસીકરણ બાદ રક્તદાન કરી શકાય કે નહીં? જાણો હેલ્થ એક્સપર્ટની સલાહ

Blood donation: કોઇ પણ દર્દીને કપરા સંજોગોમાં લોહીનું દાન કરવું તે ખરેખર ઉમદા કાર્ય ગણાય છે, લોકો તેને માનવતાના ધર્મ તરીકે ગણાવે છે. લોહીના દાનથી ઘણાં લોકોના જીવન બચી શકે છે અને દર્દીના સ્વાસ્થ્યમાં સુધાર પણ આવી શકે છે.

Authored byહેતલ ડાભી | I am Gujarat 14 Jun 2022, 10:42 am
World Blood Donor Day 2022: રક્તદાનથી તમે કોઇ વ્યક્તિને નવજીવન બક્ષી શકો છો. માનવતાના ધર્મ તરીકે ગણાતા આ ઉમદા કાર્યથી લાખો લોકોના જીવન બચે છે અને સ્વાસ્થ્ય સ્થિર બની શકે છે. જો કે, સુરક્ષિત લોહી અને લોહીના પ્રોડક્ટ્સ (blood products) ઉપરાંત એક શરીરમાંથી બીજાં શરીરમાં તેનું સુરક્ષિત ટ્રાન્ફ્યૂઝન (blood transfusion) ક્લિનિકલ કેર (clinical care) અને પબ્લિક હેલ્થ (public health) માટે ખૂબ જ મહત્વનું પાસું છે. રક્તદાન વિશ્વવ્યાપી અને કાયમી જરૂરિયાત છે. લોહીની ઉણપ વિકાસશીલ દેશોમાં સૌથી વધુ જોવા મળે છે, પરંતુ કોવિડ-19 (Covid-19) બાદ આ સ્થિતિમાં ઘણો સુધાર જોવા મળી રહ્યો છે.
I am Gujarat world blood donor day covid vaccination and blood donation health expert says people who have got the corona vaccine can donate blood
World Blood Donor Day: કોરોના રસીકરણ બાદ રક્તદાન કરી શકાય કે નહીં? જાણો હેલ્થ એક્સપર્ટની સલાહ


કોવિડના ઇન્ફેક્શન બાદ રક્તદાન કરવું જોઇએ કે નહીં તે અંગે અવઢવ હોવા છતાં ઘણાં લોકો કોવિડની વેક્સિન લીધા બાદ રક્તદાન માટે આગળ આવે છે અને હજુ પણ આવી રહ્યા છે. પરંતુ કેટલાંક વેક્સિન બાદ પણ રક્તદાન કરવું જોઇએ કે નહીં તે વિચારણામાં જ રહી જાય છે. પ્રતિ વર્ષ 14 જૂનના રોજ વિશ્વ રક્તદાન દિવસ (World Blood Donor Day) તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસની ઉજવણીનો ઉદ્દેશ્ય રક્તદાનથી દાતા અને દર્દીને થતાં ફાયદાઓ અંગે જાગૃકતા ફેલાવવાનો છે. રક્તદાનથી જીવન બચાવવો એક નિસ્વાર્થ કામ છે, જેને માનવજાતિમાં યોગદાન પર કોઇને પણ ગર્વ થઇ શકે છે. અહીં, પબ્લિક હેલ્થ એક્સપર્ટ ડો. ગજેન્દ્ર સિંહે (Dr Gajendra Singh, Public Health Expert) કોવિડ દરમિયાન રક્તદાન કેટલું સુરક્ષિત છે અને શા માટે વધુમાં વધુ લોકોએ આ કાર્ય કરવું જોઇએ તે અંગે માહિતી આપી છે.

(તસવીરોઃ પિક્સાબે.કોમ)

​કોરોના વાઇરસ અને રક્તદાન

કોવિડ-19 દરમિયાન રક્તદાન અભિયાનો સહિત વિશ્વમાં બ્લડ બેન્ક્સને રક્તદાતાઓની જરૂર પડી હતી, જેથી દર્દીઓના ઉપચાર સંબંધિત જરૂરિયાતો પૂર્ણ કરી શકાય. સ્વૈચ્છિક દાતા જ જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓ માટે લોહીનો એકમાત્ર સ્ત્રોત છે. કોવિડ-19ના કારણે નોન-ઇમરજન્સી (non emergency) સર્જિકલ પ્રોસિજર અને ઉપચાર અટકી ગયા હતા. જ્યાં આ તમામ સેવાઓ અટકી ગઇ, ત્યાં ઇમરજન્સી અને નોન-ઇમરજન્સી બંને સર્જિકલ પ્રોસિજર્સ માટે લોહીની સતત ઉણપ ઉભી થઇ હતી.

​ત્રણ મહિનામાં થઇ શકે છે રક્તદાન

કોવિડ-19 મહામારી (Coronavirus Pandemic) દરમિયાન આખા વિશ્વમાં લોહીની જરૂરિયાત ઉભી થઇ રહી છે, જેમાં બ્લડ ડ્રાઇવ્સ (રક્તદાન માટે બ્લડ ડોનેશન બેન્ક, ચેરિટેબલ સંસ્થા વગેરે)નો પણ સમાવેશ થાય છે, જેથી સમય રહેતા જ દર્દીને લોહી પહોંચાડી શકાય. જે દર્દીઓને લોહીની જરૂર હોય છે તેઓને વોલેન્ટરી ડોનર (Voluntary donors) મદદ કરી શકે છે. રક્તદાન માટે ભારતની તમામ બ્લડ બેન્ક્સ (blood banks) દેખીતી રીતે જ નેશનલ બ્લડ ટ્રાન્સફ્યૂઝન કાઉન્સિલ (National Blood Transfusion Council-NBTC)ની બ્લડ ડોનેશન માટેની ગાઇડલાઇન ફૉલો કરે જ છે. એકવાર રક્તદાન બાદ ગાઇડલાઇન આધારિત દાતાનું સ્વાસ્થ્ય યોગ્ય તો ત્રણ મહિના પછી ફરીથી રક્તદાન કરી શકાય છે.

​રસીકરણના 56 દિવસ સુધી ડોનેશન નહીં

એનબીટીસી અનુસાર, પહેલાં કોવિડ-19 શોટ્સ લેનાર વ્યક્તિને પ્રથમ ડોઝના 28 દિવસ બાદ લોહી આપવાની મનાઇ હોય છે. શરૂઆતમાં બે ડોઝની વચ્ચે 28 દિવસનો ગેપ હતો, તેથી કોઇ પણ વ્યક્તિ પ્રથમ ડોઝ લીધા બાદ 56 દિવસો સુધી રક્તદાન કરી શકતો નહતો. જો કે, નવી ગાઇડલાઇન અનુસાર, રસીકરણ બાદ પ્રથમ અથવા બીજાં ડોઝના 14 દિવસ બાદ રક્તદાન કરી શકાય છે.

​પ્લાઝ્મા દાન કરી શકે છે કોરોનાના દર્દી

રેડ ક્રોસ (Red Cross) અનુસાર, વ્યક્તિ કોવિડ 19 માટે રસી લીધા બાદ લોહી, પ્લેટલેટ્સ્ અથવા પ્લાઝ્મા દાન કરી શકે છે. રક્તદાનની પ્રક્રિયાથી કોઇ પણ વ્યક્તિને કોવિડ-19નું જોખમ નથી. જો કે, લોકો આજે પણ કોવિડના અલગ અલગ લક્ષણો અને પ્રભાવ (Corona Varients)ને લઇને શંકામાં છે અને તેઓને નવી ગાઇડલાઇન અંગે ખાસ જાણકારી નથી. તેથી સ્વૈચ્છિક રક્તદાનમાં સ્પષ્ટપણે સંકોચ જોવા મળે છે.

​આ વાતોનું રાખો ધ્યાન

એક વ્યક્તિના શરીરમાં 5 લીટર લોહી હોય છે, જેમાં લગભગ 500 મિલીલીટર લોહીની માત્રા દાન કરવામાં આવે છે. સાર્સ-કોવ 2 (sars covid 2 symptoms) વિરૂદ્ધ એન્ટીબોડીઝ બનાવવાની શરીરની ક્ષમતા પ્લાઝ્મા સેલ્સ બોન મેરો (bone marrow)માં હોય છે અને રસીકરણ બાદ સતત એન્ટીબોડીઝને પમ્પ કરીને બહાર કાઢે છે. રક્તદાનથી એન્ટીબોડીઝની એક નાની સંખ્યા ઘટી જાય છે, પરંતુ તે સતત બનતી રહે છે. તેથી જ રસીકરણ બાદ રક્તદાન કરવું સુરક્ષિત છે અને તમામને આ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવું જોઇએ.

એવા કોઇ જ કેસ નથી કે, ટ્રાન્સફ્યૂઝનથી ક્યારેય વાઇરસ ફેલાયો હોય અથવા ટ્રાન્સફ્યૂઝન કરનારાને કોવિડ-19 થયો હોય. રક્તદાતાઓ અને ટ્રાન્સફ્યૂઝન લેનારાઓએ માસ્ક પહેરવું જોઇએ અને સાર્વજનિક રીતે દર્શાવવામાં આવેલા અન્ય દિશા-નિર્દેશોનું પાલન કરવું જોઇએ, કારણ કે સ્વાસ્થ્યરક્ષાની વ્યવસ્થામાં તેઓની આસપાસના લોકોમાં સંક્રમણનું જોખમ ઉભું થઇ શકે છે.

​ક્યા શોટ્સ બાદ રક્તદાન થઇ શકે છે

ભારતની પાસે કોવેક્સિન, કોવિશીલ્ડ, સ્પૂતનિક 5 અને સ્પૂતનિક લાઇટની રસી છે. આ તમામ રસીકરણના અભિયાનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા નિભાવી રહ્યા છે. પ્રથમ ડોઝ હોય કે પછી બૂસ્ટર શોટ્સ તેમાંથી કોઇ પણ રસીકરણ બાદ વ્યક્તિ રક્તદાન કરી શકે છે. રક્તદાન કરતા પહેલાં એક અથવા બે દિવસ સ્વાસ્થ્ય પર નજર રાખવી જોઇએ, જો કોઇ પણ પ્રકારની અસહજતા અથવા સાઇડ ઇફેક્ટ્સ તો નથી થઇ રહી. જો કોઇને રક્તદાન સમયે Covid-19 લક્ષણો નથી અને સ્વાસ્થ્ય સારું છે, તો તેઓ પણ રક્તદાન કરી શકે છે. મોટાંભાગે રક્તદાતા 18થી 44 વર્ષની ઉંમરમાં છે અને તેમાંથી મોટાંભાગે લોકો કોવિડના ઓછામાં ઓછા બે ડોઝ લઇ ચૂક્યા છે, તેથી લોકોને રક્તદાન માટે આગળ આવવાની જરૂર છે.

નોંધઃ આ લેખ સામાન્ય જાણકારી માટે છે, તે કોઇ પણ પ્રકારે દવા કે ઇલાજનો વિકલ્પ ના હોઇ શકે. વધુ માહિતી માટે તમારાં ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો.

લેખક વિશે
હેતલ ડાભી
હેતલ ડાભી 13 વર્ષથી વધુનો અનુભવ ધરાવતી જર્નાલિસ્ટ છે જેઓએ તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત અમદાવાદના એક લોકલ ન્યૂઝપેપર સાથે વર્ષ 2007માં કરી હતી. કારકિર્દીની શરૂઆતથી લઇ અત્યાર સુધી તેઓએ ક્રાઇમ, બિઝનેસ, ટેક્નોલોજી, પોલિટિક્સ, ઇન્ટરનેશનલ અફેર્સ, ટ્રાવેલ, ફેશન, લાઇફસ્ટાઇલ જેવા વિવિધ સેક્શનમાં કામ કર્યુ છે. હાલમાં તેઓ લાઇફસ્ટાઇલ સેક્શનમાં છેલ્લાં એક વર્ષથી કામ કરે છે. જ્યાં તેઓના અનુભવના આધારે વિવિધ માહિતી અને રસપ્રદ આર્ટિકલ્સ લખી રહ્યા છે જે વાચકોને સતત નવી નવી માહિતી સાથે જકડી રાખે છે. જર્નાલિઝ્મ ઉપરાંત હેતલ ડાભીને વાંચન, લેખન અને ડાન્સનો શોખ છે. તેઓના સાહિત્ય પ્રત્યેના લગાવ અને સતત કંઇક નવું લખવા તેમ જ વાંચવાના શોખથી તેઓ એક પરિપક્વ લેખિકા છે અને આ જ બાબતની ઝલક તેમના કામમાં પણ સરળતાથી જોવા મળે છે.... વધુ વાંચો

Read Next Story